Opis

Asumptem do napisania niniejszego opracowania było przeświadczenie o swoistej luce w piśmiennictwie, traktującym o współczesnych aspektach rozboju w typie kwalifikowanym.

Choć zagadnienie to było przedmiotem zainteresowania przedstawicieli doktryny, to duża część tych publikacji pochodzi sprzed przeszło 40 lat, dlatego też naturalne jest, że mogły się w znacznej mierze zdezaktualizować.
Wśród tych, które zostały wydane na podstawie obecnie obowiązujących przepisów kk., można wskazać m.in. monografię I. Nowickiej Rozbój drogowy jako przejaw zorganizowanej działalności przestępczej (Kraków 2004) czy też te traktujące szerzej o tzw. przestępstwach rozbójniczych, a wśród nich np. W. Cieślaka Wymuszenie rozbójnicze (Kraków 2000).

Zaznaczyć należy, że oprócz literatury zwartej bogactwo materiału źródłowego stanowią liczne artykuły naukowe.

Brakuje pracy, która w sposób kompleksowy ujmowałaby całokształt problematyki rozboju, ze szczególnym uwzględnieniem jego typu kwalifikowanego. Niniejsze opracowanie stanowi więc próbę wypełnienia tej luki.

Głównym celem pracy było szczegółowe, wieloaspektowe zbadanie i analiza przestępstwa rozboju kwalifikowanego. Problematyka tego typu czynu zabronionego jest niezwykle złożona z uwagi nie tylko na duży ciężar gatunkowy, lecz
także skomplikowany charakter znamion strony przedmiotowej.

Literalne brzmienie przepisu art. 280 § 2 k.k. dostarcza wielu trudności interpretacyjnych. W publikacji została podjęta próba usystematyzowania możliwych rozwiązań przy uwzględnieniu stosunkowo bogatego orzecznictwa oraz dorobku doktryny.

Celem prowadzonych badań było uzyskanie bezpośrednich danych dotyczących wyroków orzeczonych w sprawach o rozbój kwalifikowany, a także danych osobo poznawczych sprawców i w węższym zakresie – pokrzywdzonych.

Istotne było również określenie okoliczności towarzyszących zachowaniom przestępnym, takich jak czas i miejsce działania podmiotu czynu. Uzyskane in- formacje pozwoliły wysnuć wiele wniosków dotyczących czynników kryminogennych i sprzyjających popełnianiu zbrodni rozboju.

Podstawową hipotezą niniejszej pracy jest stwierdzenie, że art. 280 § 2 kk zbyt szeroko ujmuje znamiona kwalifikujące (skrajnie od siebie różne), a samo jego literalne brzmienie powoduje bardzo duże trudności interpretacyjne.

Można również stwierdzić, że wymierzanie kary w dolnych granicach ustawowego za- grożenia nie spełnia jednego z podstawowych jej celów, tj. nie wzbudza społecznego poczucia sprawiedliwości.

W poszczególnych rozdziałach wystosowano również inne tezy poboczne, które stanowią punkt odniesienia do prowadzonych w danym miejscu pracy rozważań, głównie na podstawie rozbieżnych stanowisk doktryny i judykatury.

Monografia składa się z pięciu rozdziałów.

Rozdział pierwszy nosi tytuł Ogólna charakterystyka przestępstwa rozboju w typie kwalifikowanym i jest poświęcony zagadnieniom wprowadzającym w problematykę rozważanego przestępstwa. Opisano w nim genezę etymologiczną terminu, nakreśla przykładowe, typowe sposoby realizacji znamion strony przedmiotowej rozboju.
Wskazany został również krótki rys historyczny badanego zjawiska. W zawartości treściowej rozdziału pierwszego znalazł się ponadto krótki opis skali i dynamiki przestępstwa rozboju poczyniony na podstawie danych udostępnionych m.in. przez Komendę Główną Policji, Komendę Wojewódzką Policji w Olsztynie, a także występujących w opracowaniach statystycznych dotyczących przestępczości.

Rozdział drugi poświęcony jest prawnokarnej analizie przestępstwa rozboju w typie kwalifikowanym.
Omówiona została istota czynu, a rozważaniom pod- dano jego ustawowe znamiona. Z uwagi na to, że czyn z art. 280 § 2 k.k. nazywany bywa kwalifikowaną kradzieżą, nie sposób nie odnieść się, chociażby skrótowo, do pewnych jej elementów.
Wywód na temat prawnych aspektów rozboju składa się z drobiazgowej oceny i próby wykładni poszczególnych jego znamion, m.in. pojęcia przemocy, groźby, stanu bezbronności i nieprzytomności. Pozwoliło to w sposób pełny zobrazować skalę problemów interpretacyjnych, z którymi mierzą się sądy w codziennej praktyce wymiaru sprawiedliwości.

W rozdziale trzecim przedstawione zostały elementy kwalifikujące, determinujące przestępstwo z art. 280 § 2 k.k. przez pryzmat doktryny prawa karnego i orzecznictwa.
Niezbędne również w tym zakresie jest odwołanie się do dorobku kryminalistyki z uwagi na to, że jednym ze znamion czynnościowych jest użycie przez sprawcę broni palnej lub noża.
O ile w przypadku tego drugiego przedmiotu rzadko zachodzi potrzeba przeprowadzania dowodu z opinii biegłego, o tyle wykorzystanie broni palnej wymusza na organach procesowych i sądach konieczność powołania osoby posiadającej wiedzę specjalną, głównie z zakresu badania broni palnej i balistyki.
Ponadto w rozdziale tym podjęto próbę wskazania możliwego optymalnego rozwiązania interpretacji pojęcia broni palnej z uwagi na występowanie tego elementu w Kodeksie karnym w różnych charakterach, tj. jako narzędzie, którym posłużył się sprawca, albo jako przed- miot czynności wykonawczej (w przypadku czynu z art. 263 k.k.).
Rozdział ten ukazuje w całości największą wadę regulacji z art. 280 § 2 k.k., czyli wieloznaczność znamion strony przedmiotowej połączoną z dyskusyjnym charakterem za- stosowanych określeń (podobnie niebezpieczny przedmiot oraz alternatywa „lub” w odniesieniu do środka obezwładniającego).
Podstawowe pytanie badawcze, na które podjęto próbę odpowiedz brzmi: czy literalne brzmienie przepisu art. 280 § 2 k.k. wpływa na sytuację prawną sprawców tego czynu w kontekście kwalifikowania danego zachowania przestępnego jako rozboju z art. 280 § 1 albo § 2?

Rozdział czwarty poświęcony jest problematyce sądowego wymiaru kary. Przeanalizowane na podstawie literatury przedmiotu istota kary oraz dyrektywy jej wymiaru pozwoliły ukierunkować rozważania na prymat poszczególnych funkcji i celów kary, jakie powinna ona osiągnąć wobec sprawców rozbojów w typie kwalifikowanym.
Ponadto dokonano zestawienia aspektów sądowego i ustawowego wymiaru kary.
W tej części pracy postarano się również odpowiedzieć na pytanie, jak wpływa wysokość wymierzonej kary na kwestie powrotu do przestępstwa oraz czy orzekanie kar głównie w okolicach dolnego ustawowego zagrożenia jest wynikiem tylko realizacji kodeksowych dyrektyw wymiaru kary.

Rozdział piąty w całości odnosi się do kryminologicznej problematyki zjawy ska. Analizie poddane zostały wyniki badań aktowych, zarówno pod kątem oko liczności popełnienia czynu zabronionego, tj. miejsca i czasu, jak i osoby sprawcy Ten ostatni został kompleksowo omówiony z zastosowaniem takich kryteriów jak: wiek, płeć, sytuacja rodzinna, źródło utrzymania, sytuacja zdrowotna (ze szczególnym uwzględnieniem uzależnień), miejsce zamieszkania i dotychczasowa karalność.
W tej części pracy podjęto ponadto próbę określenia modus operandi sprawcy oraz wskazania typowych czynników motywacyjnych, które spowodowały wkroczenie przez niego na przestępną drogę. Analiza przeprowadzona w tym rozdziale odnosi się także do pokrzywdzonego, choć w nieco węższym zakresie. Ofiary rozboju zweryfikowano pod względem płci, wieku a także wykonywanego zawodu, co pozwoliło ustalić, czy któraś z grup społecznych i zawodowych jest szczególnie zagrożona wiktymizacją na gruncie czynów z art. 280 § 2 k.k.

Całość opracowania zwieńczona jest wnioskami końcowymi, które odnosząc się do poszczególnych rozdziałów, albowiem zrezygnowano z umieszczania fragmentarycznych konkluzji po każdym z nich. Wypracowane zostały ponadto wnioski natury de lege lata oraz, co wydaje się najważniejsze, de lege ferenda zarówno o charakterze propozycji legislacyjnych, jak i uwag przydatnych praktykom z punktu widzenia sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
W tej części nastąpiła też weryfikacja postawionych hipotez i odpowiedź na pytania badawcze. Uzyskane w ten sposób dane dotyczyły okoliczności popełnienia czynu (czas, miejsce), sposobu działania sprawcy, a także struktury osobie wskazanych według wybranych kryteriów wspomnianych powyżej, Bada nie dotyczyło również pokrzywdzonych. Niezbędne informacje zostały zebrane przy użyciu kwestionariusza. Wzór tego narzędzia badawczego został załączony na końcu niniejszej pracy.

Miejscem przeprowadzenia badań aktowych był Sąd Okręgowy w Olsztynie. Próba badawcza składała się ze 125 spraw karnych (dotyczących 143 przypadków rozboju kwalifikowanego), co stanowiło 100 proc. dostępnych w okresie od lutego do sierpnia 2018 roku akt prawomocnie zakończonych postępowań pro- wadzonych z art. 280 § 2 k.k. w latach 2006-2016.

Posłużono się również wybranymi rozstrzygnięciami z sądów innych apelacji pięć spraw z danego sądu), korzystając z Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych. SO w Piotrkowie Trybunalskim, SO w Gliwicach, SO we Wrocławiu i SO w Poznaniu.

Podkreślić należy, że postępowania sądowe wszczęte w 2006 roku dotyczyły także czynów popełnionych przed tym rokiem, co wynika z tego, że postępowania sądowe rozpoczynają się nawet kilka lat po dokonaniu przestępstwa. Nie

wpływa to jednak na wynik przeprowadzonych rozważań, ponieważ dane pozyskane w trakcie badań pozwoliły dokonać analizy osoby sprawcy i okoliczności

Dopełnienia czynu, a nie zostały użyte do określenia dynamiki zjawiska.

W niniejszej pracy ważną rolę odegrały także techniki statystyczne. Przedstawione dane zarówno pochodziły ze źródeł powszechnie dostępnych, jak ter zostały pozyskane z KWP w Olsztynie oraz na drodze badań aktowych. Pozwoliło to wskazać m.in., jakie znamiona kwalifikujące rozboju występowały najczęściej (dominanta), w jakich porach roku, dniach tygodnia i godzinach występowała największa liczba omawianych czynów zabronionych etc.

Pamiętaj również, że Księgarnia internetowa i antykwariat Szczecin to prawdziwy raj dla miłośników książek! Oferujemy szeroki wybór pozycji z różnych dziedzin, w tym książki prawnicze, beletrystykę i wiele innych. Atrakcyjne ceny, szybka wysyłka i bogaty asortyment to tylko niektóre z atutów naszej księgarni.